روغن سویا یکی از پرمصرفترین روغنهای گیاهی در جهان است که از دانههای گیاه سویا به دست میآید. سویا گیاهی بومی شرق آسیاست، اما امروزه در بسیاری از نقاط دنیا کشت میشود و فرآوردههای متنوعی مانند شیر سویا، پروتئین سویا، توفو و روغن سویا از آن تهیه میگردد.
در این مقاله به بررسی خواص روغن سویا، مزاج روغن سویا در طب سنتی، فواید و عوارض آن برای بدن، پوست و مو میپردازیم.
معرفی روغن سویا
روغن سویا نوعی روغن گیاهی خوراکی است که از فشردن یا استخراج دانههای سویا به روشهای صنعتی به دست میآید. این روغن رنگی زرد مایل به طلایی، طعمی نسبتاً خنثی و بویی ملایم دارد و به همین دلیل در صنایع غذایی کاربرد گستردهای پیدا کرده است.
مزاج روغن سویا در طب سنتی ایران
از دیدگاه حکمای طب سنتی ایرانی، روغن سویا مزاجی سرد و تر دارد. بنابراین:
برای افراد با مزاج گرم و خشک مناسبتر است
افراد با مزاج سرد، بلغمی یا سوداوی باید در مصرف آن احتیاط کنند
مصرف زیاد آن ممکن است موجب سستی، افزایش رطوبت بدن، ضعف هضم و چاقی شود
ترکیبات و ارزش غذایی روغن سویا
روغن سویا سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع است و کلسترول ندارد. ترکیبات اصلی آن شامل:
حدود ۵۱٪ اسید لینولئیک (امگا ۶)
حدود ۷ تا ۱۰٪ آلفا لینولنیک اسید (امگا ۳)
۲۳٪ اسید اولئیک
مقادیر اندک اسیدهای چرب اشباع مانند پالمیتیک و استئاریک
ویتامینهای E، K، A و مقدار کمی ویتامینهای گروه B
از نظر طب سنتی، وجود این اسیدهای چرب باعث خاصیت نرمکنندگی، رطوبتبخشی و تعدیل خشکی بافتها میشود.
خواص روغن سویا برای سلامتی بدن
۱. کمک به سلامت قلب و عروق
روغن سویا فاقد کلسترول بوده و اسیدهای چرب غیراشباع آن به کاهش رسوب چربی در رگها کمک میکند. در طب سنتی نیز روغنهای سبک گیاهی برای تصفیه خون و روانسازی جریان آن توصیه شدهاند.
۲. کاهش کلسترول بد (LDL)
مصرف متعادل روغن سویا میتواند به کاهش کلسترول بد خون کمک کرده و از غلظت خون، فشار خون بالا و تصلب شرایین پیشگیری کند.
۳. پیشگیری از پوکی استخوان
وجود ویتامین K و فیتواستروژنها در روغن سویا به تقویت استخوانها کمک میکند. از نگاه طب سنتی، این خاصیت بهویژه برای زنان یائسه که دچار خشکی و ضعف استخوان میشوند، مفید است.
۴. تقویت حافظه و پیشگیری از آلزایمر
ویتامین K و اسیدهای چرب مفید موجود در روغن سویا در تغذیه مغز و اعصاب مؤثرند. در طب سنتی، روغنهای گیاهی لطیف بهعنوان مقوی دماغ شناخته میشوند، البته به شرط مصرف متعادل.
۵. کمک به تنظیم قند خون
جایگزینی روغن سویا بهجای چربیهای حیوانی سنگین، میتواند به بهبود متابولیسم چربی و کنترل قند خون کمک کند. با این حال، زیادهروی در مصرف آن برای افراد بلغمی یا دیابتی مضر است.
خواص روغن سویا برای پوست از دیدگاه طب سنتی
۱. مرطوبکننده طبیعی پوست
روغن سویا به دلیل مزاج تر و وجود ویتامین E، خشکی پوست را کاهش داده و لطافت ایجاد میکند. در طب سنتی، استعمال موضعی روغنهای گیاهی برای رفع خشکی و ترک پوست توصیه شده است.
۲. پیشگیری از پیری زودرس
آنتیاکسیدانها و ایزوفلاونهای موجود در روغن سویا به کاهش اثر رادیکالهای آزاد کمک کرده و از چینوچروک زودرس جلوگیری میکند، بهخصوص در دوران یائسگی.
۳. کمک به درمان آکنه و التهاب
ویتامین E خاصیت ضدالتهابی دارد و میتواند در کاهش قرمزی، جوش و التهابات پوستی مؤثر باشد، البته برای پوستهای خیلی چرب باید با احتیاط استفاده شود.
خواص روغن سویا برای مو
روغن سویا با تقویت فولیکول مو و افزایش رطوبت ساقه مو:
به کاهش ریزش مو کمک میکند
باعث درخشندگی و نرمی مو میشود
برای ماساژ پوست سر خشک مفید است
در طب سنتی، روغنهای سبک گیاهی برای تغذیه ریشه مو توصیه میشوند، اما مصرف بیش از حد آن میتواند باعث چرب شدن بیش از اندازه مو شود.
مضرات و عوارض روغن سویا
۱. ناسازگاری با مزاج سرد
افراد بلغمی یا سوداوی در صورت مصرف زیاد روغن سویا ممکن است دچار:
نفخ
افزایش وزن
سستی بدن
خوابآلودگی و کندی هضم
شوند. در طب سنتی توصیه میشود این افراد روغن سویا را با مصلحاتی مانند زنجبیل یا دارچین مصرف کنند.
۲. اختلال در عملکرد تیروئید
ایزوفلاونهای سویا میتوانند در افراد دچار کمکاری تیروئید، جذب داروهای تیروئیدی را مختل کنند.
۳. افزایش وزن و چاقی
مصرف بیرویه روغن سویا به دلیل کالری بالا و رطوبتزایی، میتواند باعث چاقی شکمی و تجمع چربی شود.
۴. ایجاد حساسیت
برخی افراد به سویا و فرآوردههای آن حساسیت دارند که ممکن است به شکل خارش، تهوع یا مشکلات گوارشی بروز کند.
روش صحیح مصرف روغن سویا در طب سنتی
مناسبتر برای پخت ملایم و افزودن به غذای پختهشده
برای سرخکردن عمیق توصیه نمیشود
مصرف متعادل (نه روزانه و نه زیاد)
ترجیحاً همراه با مصلحات گرم
جمعبندی: آیا روغن سویا سالم است؟
روغن سویا در صورت مصرف متعادل و متناسب با مزاج فرد میتواند فواید قابل توجهی برای سلامت قلب، پوست، استخوان و سیستم عصبی داشته باشد. با این حال، از نگاه طب سنتی ایران، این روغن برای همه افراد مناسب نیست و زیادهروی در مصرف آن میتواند باعث عوارضی مانند چاقی، ضعف هضم و اختلالات هورمونی شود.
اگر به دنبال استفاده از روغن سویا هستید، توصیه میشود:
مزاج خود را بشناسید
از مصرف افراطی پرهیز کنید
و در صورت داشتن بیماری خاص، با متخصص طب سنتی یا پزشک مشورت نمایید
در این صورت، روغن سویا میتواند بهعنوان یک روغن گیاهی مفید، جایگاه مناسبی در سبد غذایی شما داشته باشد 🌿
